بیایید دنیا را نابود نکنیم



خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) فرا رسیدن ۱۳ آبان، روز اخلاق و مهربانی، فرصت خوبی است تا توجه شاعران و پیشوایان ادبی ایران به این مقوله را ببینیم.

شاهنامه اثری است که به اخلاق، انسانیت، اخلاق مداری و منش نیک انسانی می پردازد، حتی می توان گفت که پهلوانی در شاهنامه نه تنها دستان نیرومند و نیرومند، بلکه تفکر، آزادی و نیکی نیز دارد. که در قلمرو قهرمانان و شاهزادگان است. آنچه در شاهنامه سرچشمه سرافرازی و شکوه ایران است نه قدرت سلاح و جنگ و شجاعت بلکه آزادی و مهربانی و خرد و دانش و حقیقت و عظمت اخلاقی است و به همین دلیل می توان گفت که شاهنامه متفاوت است. . در میان تمام حماسه های جهان و بزرگترین حماسه است. اخلاق دنیاست. در هیچ حماسه ای در دنیا نقطه اخلاق با معیارهایی از این دست در مرکز قرار نگرفته است و نکاتی از اخلاق و حکمت و انسانیت وجود دارد که در شاهنامه نیامده و از جهات زیادی مورد تمجید قرار نگرفته است.

داستان های شاهنامه در خدمت اخلاق و خرد است و راه رسیدن به بلندترین قله ها و آرمان های انسانی را به مردم می گوید:
بیایید دنیا را نابود نکنیم
بیایید همه خوب باشیم
همه خوب و بد پایدار نیستند
خوب است به یاد داشته باشید
همان گنج و دینار و قصر بلند
آنها برای شما سودی نخواهند داشت
فریدون فرخ فرشته نیست
او با عود و عنبر به دنیا نیامد
از مهربانی شوکه شد
فریدون فریاد میزنی و میترسی
شاعر دیگری که به سرودن اشعار تعلیمی و اخلاقی در ادبیات فارسی شهرت دارد سعدی است. سعدی فضایل انسانی را مخصوصاً در باغ بیان کرده است و در فصل دوم آن را باغ احسان می نامند که به مفهوم خیر بسیار نزدیک است:
انسان عضوی از یک بدن است
که گوهری در خلقت است
این یک درد در الاغ است
اعضای دیگر را قرار ندهید
اگر سعدی از خشونت و جنگ و شمشیر و شمشیر می گفت هرگز به این شهرت نمی رسید و زنده نمی ماند. در جای جای آثار سعدی، از گلستان و بستان و دیوان سجک تا پنج مجلس، عواطف انسانی و همدلی و همبستگی انسانی نمایان است.
مولانا جلال الدین بلخی نیز در ابیات خود به اخلاق و فضیلت اشاره و سفارش کرده است:
خواجه چرا ما را نسبت به خود ترش می کنی؟
زین شکرستان برو اینجا ترش کیه؟
در شکرستان دل شکر و شرم است
ابرو و صورت ترش از کجا آمده؟
در آسمان طوطی ها قند می خورند
اگر به آسمان پرواز نکند، ترش می شود
رستم میدان بخر قبل از عروسان بکر
ربطی به زمان تماشا نداره
هر که صبح آن را بخورد
هر کی کره بخوره امشب و فردا ترش میشه
مؤمن، ایمان و دین، طعم و شیرینی است
مودب باشید چون مصداق ادب برای جوانان است
آیات در همه جای سوره قراب ادب آمده است
گستاخی محروم از لطف خدا
او خود را از جهل و ظلم رام می کند

همچنین انسان دوستی و مهربانی با همه مردم فارغ از ملیت، قومیت، نژاد و مذهب از ویژگی های مهم اندیشه خواجه شیراز است.
در زیر نمونه هایی از ابیات محبت آمیز و اخلاقی حافظ آورده شده است:
درویش را نپرسیدی و می ترسم نباشد / فکر بخشش و مراقبت دائم.

 

این جان و دل دعای فقیر است که خرمن نیکو ببیند، کی خجالتی تر است؟


حافظ فرزند روزگار غم فقیر/واسطه نیست که شریک شوند.

حفظ دراویش تناقض بزرگی نیست/ سلیمان با مورش نظر تند دارد.

گل این باغ تا ابد تازه نمی ماند / در زمان قدرت ضعیف بیاب

مهر ده روزه مهر گورون افسانه است و طلسم/فضیلت تعداد دوستان است تا دوستان